Mindfulness for Meaningful & Beautiful Life

เคยไหม เวลาเรามองชีวิตของใครสักคนแล้วรู้สึกว่า “ชีวิตของคนนี้ช่างมีคุณค่า มีความหมาย และมีความงดงาม” ความงดงามของชีวิตอาจไม่ได้หมายถึงชีวิตที่สมบูรณ์แบบ แต่เป็นชีวิตที่มีบางสิ่งที่ทำให้คน ๆ นั้นรู้ว่า “การมีชีวิตอยู่ของฉันมีความหมาย”

ประสบการณ์เหล่านี้ต่อมากลายเป็นส่วนหนึ่งของหนังสือ Man's Search for Meaning และเป็นรากฐานสำคัญของแนวคิด Logotherapy ซึ่งมองว่า “การแสวงหาความหมาย” เป็นแรงจูงใจสำคัญของมนุษย์ สิ่งสำคัญอีกอย่างคือ Frankl ไม่ได้เสนอว่าเราสามารถควบคุมทุกสิ่งที่เกิดขึ้นกับชีวิตได้ แต่เขาเสนอว่า แม้เราจะเลือกสถานการณ์ไม่ได้ทั้งหมด เราสามารถมีอิสระบางส่วนในการเลือกท่าทีที่เราจะมีต่อสถานการณ์นั้น จึงเป็นการเปลี่ยนจาก “ฉันเป็นเหยื่อของสิ่งที่เกิดขึ้นกับฉัน” ไปสู่ “ฉันยังมีส่วนในการเลือกว่าฉันจะตอบสนองต่อสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างไร” เมื่อเรารู้สึกว่าเรายังเป็น “ผู้เลือก” เราจะรู้สึกว่าอำนาจบางส่วนยังอยู่ในมือของเรา และนั่นคือ อิสรภาพ แก่นของ Logotherapy ได้แก่ • Freedom of Will — เสรีภาพในการเลือกท่าทีของตนเอง • Will to Meaning — ความต้องการที่จะค้นหาและดำเนินชีวิตไปสู่ความหมาย • Meaning in Life — การค้นพบความหมายที่มีอยู่ในแต่ละสถานการณ์ของชีวิต และตรงนี้เองที่เชื่อมโยงกับ Mindfulness เพราะ Mindfulness ช่วยให้เราเห็นสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้าได้ชัดขึ้น ก่อนที่จะตอบสนองไปโดยอัตโนมัติ เราอาจไม่สามารถควบคุม “สิ่งที่เกิดขึ้น” ได้ทั้งหมด แต่เราสามารถสร้างพื้นที่ให้ตัวเองได้หยุด สังเกต และเลือกท่าทีที่สอดคล้องกับคุณค่าที่เราให้ความสำคัญ มีช่วงหนึ่งในค่ายกักกันที่ Frankl พบว่า อัตราการเสียชีวิตของนักโทษที่สุขภาพไม่แข็งแรงในค่ายกักกันเพิ่มขึ้นอย่างไม่เคยเป็นมาก่อนในช่วงสัปดาห์ระหว่างวันคริสต์มาส (25 ธ.ค.1944) ถึงวันปีใหม่ (1 ม.ค. 1945) เนื่องจากมีข่าวลืออย่างหนาหูว่าสงครามจะยุติ นักโทษคาดหวังอย่างสูงว่าจะได้ฉลองคริสต์มาสที่บ้าน แต่สุดท้ายข่าวลือกลับไม่เป็นจริง แฟรงเคิลวิเคราะห์ว่า เขาเหล่านั้นตายเพราะความหวังทลายอย่างฉับพลัน ความคาดหวัง(Expectation) ที่ผิดหวังอย่างรุนแรง นำมาสู่การสิ้นหวัง และสิ้นชีพได้ แต่ความหวัง(Hope) จะเป็นพลังให้มีชีวิตต่อ

Frankl ยังพัฒนาเทคนิคทางจิตบำบัดอย่าง Dereflexion ซึ่งช่วยให้คนถอยความสนใจออกจากการจดจ่อกับอาการ ความกังวล หรือการเฝ้าสังเกตตัวเองมากเกินไป และหันความสนใจกลับไปยังสิ่งที่มีความหมายตรงหน้า จึงสอดคล้องกับแนวคิดว่า เราไม่จำเป็นต้องยอมจำนนต่อทุกความคิดและอารมณ์ที่ผุดขึ้นมาในหัว ความคิดเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป เราเป็นผู้สังเกตความคิดเหล่านั้นได้ โดยไม่จำเป็นต้องกลายเป็นความคิดนั้นทั้งหมด Meaningful Life ในโลกปัจจุบัน เมื่อมองกลับมาที่ชีวิตในปัจจุบัน แนวคิดเรื่องชีวิตที่มีความหมายจึงมีจุดร่วมสำคัญหลายอย่าง เลิกตามล่าความสุขชั่วคราว แล้วหันมาสร้างความสุขที่มีความหมายมากขึ้น บางสิ่งอาจไม่ได้ทำให้เรามีความสุขทันที แต่ในระยะยาวกลับทำให้เรารู้สึกว่าชีวิตมีคุณค่า มีสิ่งยึดโยงทางใจ และเกิดความภาคภูมิใจในตัวเอง มองตัวเองว่าไม่ใช่เพียงเหยื่อของชีวิต แต่เป็นผู้ที่ยังสามารถมีส่วนในการเขียนเรื่องราวของตัวเอง เชื่อมโยงกับสิ่งที่ใหญ่กว่าตัวเอง เช่น • การช่วยเหลือผู้อื่น การทำงานเพื่อส่วนรวม หรือการสร้างสิ่งที่มีประโยชน์ต่อคนอื่น • การเป็นส่วนหนึ่งอย่างลึกซึ้ง — Deep Belonging การรู้สึกว่าเราเป็นส่วนหนึ่งของผู้คน ความสัมพันธ์ หรือสิ่งที่มีความหมายต่อเรา • Purpose in Daily Deeds การลงมือทำสิ่งเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวันด้วยเจตจำนงที่ยิ่งใหญ่ เพราะ Purpose ไม่จำเป็นต้องเป็นภารกิจยิ่งใหญ่เสมอไป บางครั้งความหมายก็อยู่ในสิ่งเล็ก ๆ ที่เราทำในวันนี้

ท้ายที่สุด ชีวิตที่งดงามอาจไม่ใช่ชีวิตที่มีทุกอย่างพร้อม แต่คือชีวิตที่เรา รู้ว่าอะไรมีคุณค่า อยู่กับสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น ยอมรับสิ่งที่ไม่สามารถควบคุมได้ เลือกท่าทีของตัวเองได้มากขึ้น และใช้ชีวิตในแต่ละวันให้สอดคล้องกับสิ่งที่มีความหมาย นี่จึงเป็นอีกมุมหนึ่งของ Mindfulness ไม่ใช่เพียงการฝึกให้ใจสงบ แต่เป็นการกลับมา “รู้ตัว” ว่าเรากำลังใช้ชีวิตแบบไหน อะไรคือสิ่งที่มีความหมายสำหรับเรา และวันนี้เราจะใช้ชีวิตอย่างไรให้สอดคล้องกับสิ่งนั้น